لوحه اهر چه می گوید ؟ !

در سال ۱۳۷۴ در نزديکی شهر اهر لوحه ای زرين با نوشته ای ترکی با خط اورخون پيدا شد، و عکس اين نوشته درصفحه ۳۱۰ کتاب ” تاريخ ديرين ترکان ايران؛ جلد ۱" وجود دارد. بنا به علتی، هنوز تحقیقی روی این لوحه با ارزش صورت نگرفته !

لوحه پيدا شده در اهر، با خط اورخون و به زبان ترکی

-كلمه پدر را ماننايي ها آتا و آدا مي گفتند٬ در تركي امروزي آذري هم كلمه آتا به همان معني استفاده مي شود و در بعضي از روستا هاي آذربايجان به پدر آدا مي گويند

-كلمه خان در بين ماننا ها٬ با همان معني امروزي اش در زبان تركي استفاده مي شد٬ براي مثال شوما خان٬ از سركردگان ماننا. عيلاميان نيز از كلمه خان به همان معني استفاده مي كردند.

- پسوند تاش٬ داش در زبان ماننا ها نيز مثل زبان تركي امروزي رايج بود٬ براي مثال باتاش.

- كلمه آتيلا كه در بين ملل مختلف ترك به عنوان اسم مرد استفاده ميشود ٬ در بين ماننا ها نيز استعمال آن اسم رايج بود ٬ براي مثال: هورپ آتيلا .

- عدد سه را ماننا ها اوش مي گفتند٬ در تركي امروزی هم اوچ و اوش استعمال مي شود..

-كلمه قايا هم در زبان تركي امروزي و هم در زبان ماننايي به معني سنگ بزرگ يا صخره مي باشد٬ در منابع آشوري از شهر اوش قايا ( اسكو امروزي ) در سرزمين ماننا ياد شده است.

- كلمه آت به معني اسب در تركي امروزي در خيلي از كلمات قديمي ماننايي استفاده شده است٬ هرچند كه معني اين كلمات هنوز معلوم نشده٬ براي مثال : آت تاركيت تا٬ آت كال سو و غيره.( رئيس نيا ٬ جلد ۱٬ ص ۲۳۶).

-براي آشنايي با زبان و تبار ماننا ها - مادها علاوه بر آثار باقي مانده از خود آنها٬ بهترين منبع و اسناد همان كتيبه ها و سالنامه هاي آشوري مي باشد: آداد نئراري (۹۱۱-۸۹۰ق.م.) در كتيبه اي اشاره مي كند كه قوتتي ها را در ماننا شكست داده و ماننا را تابع خود كرد. (م.ت.ذهتابي٬ تاريخ ديرين تركان ايران٬ص ۲۶۵ ).

-شامشيلو شاه آشور در كتيبه اي از ۷۷۴ق.م. اشاره مي كند كه به ماننا حمله كرده و قوتتي ها را در ايالت نامار شكست داد.

۴۰سال بعد از شامشيلو ٬ تيقلت پيله سر سوم در سال ۷۳۸ ق.م. به ماننا و ماد مركزي حمله كرد٬ او در كتيبه اي اشاره مي كند كه عده كثيري از قوتتي هاي ماننا - ماد را اسير گرفته و به شمال سوريه و فينيقيه تبعيد كرد. در اين كتيبه اسامي ايالت هاي مختلف قوتتي ها در ماننا و ماد نام برده شده است٬ براي مثال: ايللی لي Illili ٬ بيللی Billi ٬ سانقلي Sangili .(م.دياكونوف٬تاريخ ماد٬ص ۱۸۹ ). ريشه و معني اين اسامي همه اين اسامی تركي مي باشد. آشوريان از مناطق قم٬ همدان٬ با نام مشترك بئل آلي نام مي برند. (تاريخ ماد ٬ص۱۹۲).

اين اسناد تاريخي نشانگر آن است كه قوتتي ها تا حوالي ۷۰۰ق.م هنوز هم در منطقه اي وسيع از لرستان تا قم٬ قزوين٬ ارس٬ گيلان و همدان ساكن بودند و ساكنين و حاكمين اصلي اين مناطق بودند٬ و بعد ها به اسم ماننا و ماد مشهور شدند.

تحقيقات دانشمندان اروپايي و همچنين اسناد آشوري - بابلي نشانگر آن است كه در كوه هاي زاگرس و مناطق اطراف آن تا ۸۰۰ ق.م هيچ اثري از اقوام آريايي وجود نداشته است.

در آذربايجان امروزي٬ ماننا ها كه قلمرو حكومتشان تا قم و اصفهان كشيده شده بود٬ در غرب آنها اورارتو و در جنوب غرب٬ جنوب و قسمت هاي مركزي دولت مقتدر ايلام بود.

در حوالي ۸۰۰ ق.م. براي اولين بار در خارج از مرزهاي شرقي ماد مركزي به اميرنشين هاي كوچك آريايي برخورد مي كنيم كه نشانگر كوچ تدريجي آنان از طرف شرق به فلات ايران مي باشد. در كتيبه هاي آشوري و بابلي هيچ اثري از اسم مكان يا شخص آريايي تا ۸۰۰ ق.م ديده نمي شود. (كنفرانس تاريخ و تمدن ايران ٬ سال ۱۳۵۳تهران٬ص۳۰)

با تشکر: تبریز احمد طلعتی